Gluten cilt sorunlarını tetikleyebilir mi?
Gluten, cilt sorunlarını tetikleyebilir mi? Gluten tüketiminin ardından sadece karın ağrısı, ishal veya şişkinlik değil; aynı zamanda kaşıntı, döküntü veya diğer cilt değişiklikleri de ortaya çıktığında pek çok kişi bu soruyu sormaktadır. Aslında Çölyak hastalığı ve gluten duyarlılığı, sindirim sisteminin çok ötesinde etkiler yaratabilir. Bunun bilinen en önemli örneklerinden biri, "Morbus Duhring" olarak da adlandırılan *Dermatitis herpetiformis Duhring*’dir. Çölyak hastalığının ciltteki bir yansıması olarak kabul edilen bu durum, glutene karşı gelişen bir reaksiyonun bazı vakalarda ciltte de kendini gösterebileceğini ortaya koymaktadır. Öte yandan, cilt şikayetlerinin pek çok olası nedeni olabileceği de unutulmamalıdır. Bu nedenle, ciltteki belirtilerin gluten intoleransından mı kaynaklandığı yoksa altında başka bir cilt hastalığının mı yattığı mutlaka bir doktor tarafından değerlendirilmelidir.
Gluten intoleransına bağlı cilt belirtilerini doğru değerlendirme
Kaşıntı, döküntü veya kuru cilt birçok nedene bağlı olabilir. Ancak çölyak hastalığı ve gluten duyarlılığında, gluten ile cilt şikayetleri arasında olası bir bağlantı da tartışılmaktadır.
Daha fazla bilgi edin
Çölyak hastalığı, gluten duyarlılığı ve cilt
Çölyak hastalarında belirli cilt sorunlarına daha sık rastlanmaktadır. Çölyak dışı gluten duyarlılığı olan kişiler de gluten tüketiminin ardından zaman zaman cilt şikayetleri bildirmektedir.
Daha fazla bilgi edin
Dermatitis herpetiformis Duhring: Çölyak hastalığının deri bulgusu
Dermatitis herpetiformis Duhring, çölyak hastalığının klasik bir deri belirtisi olarak kabul edilir. Genellikle dirseklerde, dizlerde veya kalçada görülen şiddetli kaşıntılı deri lezyonları, papüller ve küçük kabarcıklar tipiktir.
Daha fazla bilgi edin
Gluten intoleransında görülen diğer cilt hastalıkları
Dermatitis herpetiformis'in yanı sıra sedef hastalığı, egzama, akne, kronik ürtiker ve kuru cilt de çölyak hastalığı veya gluten duyarlılığı ile ilişkili olarak ele alınmaktadır.
Daha fazla bilgi edin
Gluten intoleransına bağlı cilt belirtilerini doğru değerlendirme
Gluten sonrası cilt sorunları ortaya çıktığında
NCGS olarak da adlandırılan gluten duyarlılığı ve çölyak hastalığı, sadece bağırsakları değil, çok daha fazlasını etkileyebilir. Kaşıntı, döküntü, küçük kabarcıklar, papüller, cilt kuruluğu veya iltihaplı cilt değişiklikleri gibi belirtilerle cilt de bu süreçten etkilenebilir.
Gluten tüketiminin ardından bu tür şikayetlerin ortaya çıkması, etkilenen kişiler için oldukça sıkıntı verici olabilir. Yine de ciltte döküntü görülmesi, mutlaka çölyak hastalığı veya gluten intoleransı olduğu anlamına gelmez. Sedef hastalığı, egzama, ürtiker, alerjiler veya diğer cilt hastalıkları da benzer belirtilere yol açabilir.
Gluten ve cilt arasındaki bağlantıyı kurmak neden zordur?
Gluten; özellikle buğday, çavdar, arpa ve kılçıksız buğday (dinkel) gibi tahıllarda bulunur. Çölyak hastalarında gluten tüketimi, bağırsak mukozasında iltihaplanmaya ve hasara yol açabilen bir bağışıklık sistemi reaksiyonunu tetikler. Bazı hastalarda buna ek olarak cilt sorunları da görülür.
Gluten duyarlılığında ilişkilendirme daha zordur. Araştırmalar bugüne kadar NCGS ile ilişkili cilt hastalıklarına daha az odaklanmıştır. Ancak çok sayıda rapor, çölyak hastası olmayan ancak gluten duyarlılığı bulunan bazı kişilerin gluteni bıraktıklarında belirgin ölçüde daha az cilt sorunu yaşadığına işaret etmektedir.²
Tıbbi değerlendirme neden önemlidir?
Glütensiz beslenme sayesinde bir iyileşme gözlemlense bile, bu durum henüz kesin bir teşhis anlamına gelmez. Cilt hastalıklarının pek çok nedeni olabilir; bu nedenle dermatolojik veya tıbbi açıdan değerlendirilmeleri gerekir. Bu durum özellikle şiddetli kaşıntı, içi sıvı dolu kabarcıklar veya tekrarlayan cilt döküntüleri söz konusu olduğunda geçerlidir.
Özellikle çölyak şüphesi durumunda, aceleyle glutensiz bir diyete başlamamak önemlidir. Teşhis sürecinden önce glutenden ısrarla kaçınılması halinde, kan testleri, antikor analizleri ve diğer tetkiklerin yorumlanması kimi durumlarda daha zor olabilir.
Çölyak hastalığı, gluten duyarlılığı ve cilt
Çölyak hastalarında cilt sorunları
Çölyak hastalarının yaklaşık yüzde 15 ila 25'i, hastalığın ciltteki bir tezahürü olarak kabul edilen bir döküntü türü olan dermatitis herpetiformis'ten muzdariptir. Ancak bu, çölyak ve çölyak dışı gluten duyarlılığı olan kişilerin yaşayabileceği tek cilt sorunu olmaktan çok uzaktır.
Bir çalışmada, gluten duyarlılığı şüphesi bulunan 486 hastanın yüzde 29'unda cilt döküntüsü görüldü. Bu hastaların yüzde 18'inde ise kesin teşhisi konulamamış bir dermatit mevcuttu.¹ Bu tür veriler, kesin neden her zaman net olmasa da, glutenle ilişkili cilt değişikliklerinin tartışma konusu olduğunu göstermektedir.
Gluten duyarlılığında cilt sorunları
Çölyak dışı gluten duyarlılığı, uluslararası alanda "Non-Celiac Gluten Sensitivity" veya "Gluten Sensitivity" olarak da adlandırılır. Çölyak hastalığının aksine, burada ince bağırsak mukozasında hasara yol açan klasik bir otoimmün hastalık söz konusu değildir. Buna rağmen, bazı kişiler gluten tükettikten sonra çeşitli belirtiler bildirmektedir.
Buna, sindirim şikayetlerinin yanı sıra cilt sorunları da dahil olabilir. Glüten duyarlılığına bağlı cilt belirtileri, çölyak hastalığındaki Dermatitis herpetiformis Duhring kadar net bir şekilde bilimsel olarak kanıtlanmamıştır. Yine de bazı hastalar, glütensiz veya düşük glütenli bir beslenme düzeniyle cilt değişikliklerinin iyileştiğini bildirmektedir.²
Glutensiz beslenme ve olası iyileşme
Glüten tüketiminin söz konusu tüm cilt hastalıklarına gerçekten yol açtığına dair şu an için pek bir kesin tıbbi kanıt bulunmasa da, birçok vakada hastalar glütensiz bir beslenme düzeniyle iyileşme gözlemlemiştir. Çölyak hastalığıyla ilişkili cilt sorunları, kaşıntılı döküntülerden saç dökülmesine kadar çeşitlilik göstermektedir.
Doğru ayrımı yapmak önemlidir: Teşhis edilmiş çölyak hastalığında ömür boyu glutensiz beslenmek gerekir. Gluten duyarlılığında ise düşük glutenli veya glutensiz bir beslenme düzeni yararlı olabilir; ancak bu, mümkünse tıbbi değerlendirme sonrasında uygulanmalıdır.
Dermatitis herpetiformis Duhring: Çölyak hastalığının deri bulgusu
Dermatitis herpetiformis Duhring nedir?
Dermatitis herpetiformis Duhring, kronik seyirli bir cilt hastalığıdır ve çölyak hastalığının ciltteki bir tezahürü olarak kabul edilir. Morbus Duhring olarak da adlandırılan bu hastalık, çölyak hastalığı ile yakından ilişkilidir; şiddetli kaşıntılı cilt lezyonları, papüller ve küçük kabarcıklar hastalığın tipik belirtileridir.
Bu hastalık nadir görülmekle birlikte, hastalar için oldukça sıkıntı vericidir. Dermatitis herpetiformis Duhring teşhisi konulduğunda, eşlik eden bir çölyak hastalığının da var olduğu varsayılır. Eğer çölyak teşhisi henüz konulmamışsa, bu durumun uygun tetkiklerle mutlaka doğrulanması gerekir.
Tipik cilt bölgeleri ve şikayetler
Dermatitis herpetiformis, gluten tüketimiyle tetiklenebilen bir cilt döküntüsüdür. Hastalığı yaşayanların ifadelerine göre, en şiddetli kaşıntıya yol açan cilt döküntüleri arasında yer alır. Lezyonlar sadece kaşıntıya değil, aynı zamanda batma ve yanma hissine de neden olabilir.
Cilt değişiklikleri prensipte vücudun her yerinde görülebilir. Ancak bunlar özellikle ekstremitelerin dış (ekstansör) yüzeylerinde –örneğin dirsekler ve dizlerde–, ayrıca kalçada, bel bölgesinde, saçlı deride ve baş ile boyun bölgesinde ortaya çıkar.
Teşhis ve Tedavi
Dermatitis herpetiformis Duhring şüphesi durumunda dermatolojik ve gastroenterolojik bir değerlendirme yapılmalıdır. Bu süreçte cilt bulguları, kan testleri, antikorlar ve çölyak hastalığının araştırılması rol oynayabilir. Bu cilt hastalığı sıklıkla doğrudan çölyak hastalığı ile ilişkilendirilerek ele alınır.
Dermatitis herpetiformis tedavisi genellikle sıkı bir glutensiz diyete dayanır. Çölyak hastaları için bu, ömür boyu glutenden uzak durmak anlamına gelir. Hastalığın seyrine bağlı olarak, doktor tarafından kişiye özel belirlenen ek tıbbi önlemler de gerekli olabilir.
Gluten intoleransında görülen diğer cilt hastalıkları
Sedef hastalığı, egzama ve akne
Çölyak hastaları, dermatitis herpetiformis'in yanı sıra egzama, sedef hastalığı, akne, kronik cilt kuruluğu, kurdeşen ve alopesi areata gibi sorunlardan da muzdarip olabilirler. Belirli nedenlerden dolayı, çölyak hastaları bu cilt sorunlarıyla genel nüfusa kıyasla daha sık karşılaşmaktadır.
Sedef hastalığı (psoriasis), iltihaplı ve bulaşıcı olmayan bir cilt hastalığıdır. Hastalık, özellikle kaşıntıya yol açabilen kırmızımsı ve pullanan cilt lezyonlarıyla kendini belli eder. Çeşitli çalışmalar, sedef hastalığı ile gluten tüketimi arasında bir bağlantı olabileceğini göstermektedir.³
Egzama ve Çölyak hastalığı ile olası bağlantısı
Egzama, bir diğer kaşıntılı cilt döküntüsü türüdür ve sıklıkla ciltte pullu, beyazımsı lekelere yol açar. Özellikle çocuklarda sık görülmekle birlikte yetişkinleri de etkileyebilir. Egzama çoğunlukla topikal glukokortikosteroidlerle tedavi edilse de, bazı kişilerde durumun teşhis edilmemiş çölyak hastalığıyla ilişkili olabileceğine dair bulgular mevcuttur.⁴
Bu kişilerde, gerekli ve sıkı bir glutensiz beslenme düzeni, cilt hastalıklarının tedavisine yardımcı olabilir. Ancak bu, her egzamanın otomatik olarak gluten kaynaklı olduğu anlamına gelmez. Her zaman belirleyici olan, kişiye özel konulan teşhistir.
Akne, ürtiker ve kuru cilt
Akne konusunda da bazı kişiler, beslenme düzenlerini glutensiz bir yapıya geçirdikten sonra cilt sorunlarının hafiflediğini bildirmektedir. Ancak şu an için, glutenin akneye neden olduğuna dair kesin bir bilimsel kanıt bulunmamaktadır. Bu nedenle, söz konusu gözlemler temkinli bir şekilde değerlendirilmeli ve diğer olası nedenler göz ardı edilmemelidir.
Halk arasında kurdeşen olarak da bilinen kronik ürtiker ile çölyak hastalığı arasında olası bağlantılar olduğuna dair bulgular mevcuttur. 2005 yılında yapılan bir çalışma, kronik ürtikerli çocukların yüzde 5'inde çölyak hastalığının da bulunduğunu ortaya koymuştur. Çocuklara çölyak teşhisi konulup glutensiz bir beslenme düzenine geçildikten sonra, kronik ürtiker beş ila on hafta içinde ortadan kalkmıştır.⁵ Çölyak hastalığı veya gluten duyarlılığı olan kişilerde aşırı kuru cilt sorunu da görülebilir ve bu durum beslenme düzenindeki değişikliğin ardından kısmen iyileşme gösterebilir.
Adım adım: Cilt belirtilerini doğru şekilde değerlendirme
Cilt değişikliklerini gözlemlemek
Cilt döküntüsü, kaşıntı, küçük kabarcıklar, papüller veya cilt kuruluğu düzenli olarak ortaya çıkıyorsa, öncelikle şikayetlerin ne zaman ve hangi bağlamda meydana geldiğini gözlemlemelisin. Özellikle gluten veya gluten içeren gıdaların tüketilmesinden sonra şikayetlerin şiddetlenip şiddetlenmediği önem taşır. Beslenme düzenini, cilt belirtilerini, sindirim şikayetlerini ve olası tetikleyicileri kaydettiğin bir günlük tutmak yararlı olabilir. Böylece belirli örüntüler daha iyi tespit edilebilir ve daha sonra bir doktorla görüşülebilir.
Çölyak ve cilt hastalıklarına kendi kendinize teşhis koymayın
Şüphe güçlü olsa bile, teşhis kişinin kendisi tarafından konulmamalıdır. Cilt hastalıklarının pek çok nedeni olabilir; ayrıca çölyak hastalığının ciltle ilgili belirtileri de her zaman net bir şekilde ayırt edilemeyebilir. Özellikle şiddetli kaşıntı, uzuvların dış (ekstansör) yüzeylerinde küçük kabarcıklar veya tekrarlayan cilt döküntüleri durumunda; söz konusu olanın Dermatitis herpetiformis Duhring, başka bir cilt hastalığı mı yoksa çölyak hastalığı mı olduğu bir doktor tarafından incelenmelidir.
Kan testlerini, antikorları ve diğer tanı yöntemlerini kontrol ettirin
Çölyak şüphesi durumunda kan testleri ve antikorlar önemli bir rol oynayabilir. Çölyak hastalığını kesin olarak teşhis edebilmek adına, duruma bağlı olarak bağırsak mukozasının veya ince bağırsak mukozasının incelenmesi de önem taşıyabilir. Ciltte değişiklikler görülmesi halinde, buna ek olarak dermatolojik tetkikler gerekebilir. Özellikle içi sıvı dolu kabarcıklarla seyreden ve şiddetli kaşıntıya yol açan cilt değişiklikleri, uygun tedavinin başlatılabilmesi amacıyla bir uzman hekim tarafından değerlendirilmelidir.
Gluteni aceleyle beslenmeden çıkarmayın
Teşhis süreci öncesinde gluteni tamamen kesmek, tetkik sonuçlarını etkileyebilir. Bu nedenle, çölyak hastalığı şüphesi durumunda glutensiz beslenmeye mümkünse ancak bir doktora danışıldıktan sonra başlanmalıdır. Bu durum özellikle, çölyak hastalığına dair kesin bir teşhis konulması veya hastalığın ekarte edilmesi hedeflendiğinde geçerlidir. Durum netleştirildikten sonra; glutensiz bir diyetin, düşük glutenli bir beslenme düzeninin veya başka bir tedavinin uygun olup olmadığına daha sağlıklı bir şekilde karar verilebilir.
Beslenme ve cildi uzun vadede gözlemlemek
Çölyak teşhisi konulduğunda, ömür boyu sürecek glutensiz bir beslenme düzeni gereklidir. Buna karşılık gluten duyarlılığında, gluteni kişisel düzeyde azaltmak ve bireysel toleransı dikkate almak yeterli olabilir. Her iki durumda da cilt değişikliklerini ve şikayetleri uzun vadede gözlemlemek faydalıdır. Glutensiz beslenmeye rağmen cilt sorunları düzelmezse veya yeni belirtiler ortaya çıkarsa, diğer olası nedenler bir doktor tarafından incelenmelidir.
Glüten intoleransının cilt belirtileri hakkında sıkça sorulan sorular
Gluten intoleransının ciltle ilgili belirtileri; örneğin kaşıntı, döküntü, papüller, küçük kabarcıklar, cilt kuruluğu veya diğer cilt değişiklikleri şeklinde ortaya çıkabilir. Çölyak hastalığıyla bağlantılı olarak özellikle tipik olan durum, Dermatitis herpetiformis Duhring'dir.
Dermatitis herpetiformis Duhring, nadir görülen kronik bir cilt hastalığıdır ve çölyak hastalığının ciltteki bir tezahürü olarak kabul edilir. Hastalığın tipik belirtileri; sıklıkla dirseklerde, dizlerde, kalçada, saçlı deride veya diğer ekstansör (gerici) yüzeylerde görülen, şiddetli kaşıntılı küçük kabarcıklar ve papüllerdir.
Evet, çölyak hastalığının belirtileri cildi de etkileyebilir. Çölyak hastalığının en bilinen cilt bulgusu, Dermatitis herpetiformis Duhring'dir. Bunun yanı sıra, çölyak hastalığıyla ilişkili başka cilt değişiklikleri de tartışılmaktadır.
Çölyak dışı gluten duyarlılığında, bazı kişiler gluten tükettikten sonra cilt döküntüsü veya başka cilt sorunları yaşadıklarını bildirmektedir. Ancak bu bağlantı, dermatitis herpetiformis ve çölyak hastalığındaki kadar net bir şekilde bilimsel olarak kanıtlanmamıştır.
Hayır, cilt sorunları otomatik olarak gluten alerjisinin cilt üzerindeki belirtileri anlamına gelmez. Günlük hayatta "gluten alerjisi" terimi sıklıkla belirsiz bir şekilde kullanılmaktadır. Aslında cilt döküntülerinin pek çok nedeni olabilir; bu nedenle tekrarlayan veya şiddetli şikayetler durumunda bir doktora danışılmalıdır.
Teşhisi konmuş Çölyak hastalığı ve Dermatitis herpetiformis durumunda, glütensiz beslenme temel bir öneme sahiptir. Diğer cilt hastalıklarında ise bu beslenme şekli münferit vakalarda yararlı olabilir; ancak net bir teşhis olmaksızın tek başına bir tedavi yöntemi olarak görülmemelidir.
Gluten intoleransının ciltle ilgili belirtileri; kaşıntı ve döküntüden, içi sıvı dolu kabarcıklara, papüllere veya cilt kuruluğuna kadar çok çeşitli şekillerde ortaya çıkabilir. Bu bağlamda özellikle, sıklıkla şiddetli kaşıntıyla seyreden ve çölyak hastalığının nadir görülen bir cilt tezahürü olan *Dermatitis herpetiformis Duhring* önem taşır. Gluten duyarlılığı olan bazı kişilerde de gluten tüketiminin ardından cilt değişiklikleri görülebildiği bildirilmektedir; ancak bu durum ile gluten tüketimi arasındaki bağlantı bilimsel açıdan daha az kesin kanıtlanmıştır. Bu nedenle, doğru bir değerlendirme yapılması büyük önem taşır: Glutenin kalıcı olarak beslenme düzeninden çıkarılmasından veya glutensiz bir diyete başlanmasından önce, tekrarlayan cilt sorunları mutlaka bir hekim tarafından incelenmelidir.
Kaynaklar
- Volta U, Bardella MT, Calabrò A, Troncone R, Corazza GR; Çölyak Dışı Gluten Duyarlılığı Çalışma Grubu. Çölyak dışı gluten duyarlılığı şüphesi olan hastalar üzerinde İtalya'da yürütülen prospektif, çok merkezli bir araştırma. BMC Med. 23 Mayıs 2014;12:85.
- Antiga E, Maglie R, Quintarelli L, ve ark. Dermatitis herpetiformis: yeni bakış açıları. Front Immunol. 2019;10:1290.
- Bhatia BK, Millsop JW, Debbaneh M, Koo J, Linos E, Liao W. Diyet ve sedef hastalığı, bölüm II: Çölyak hastalığı ve glutensiz diyetin rolü. J Am Acad Dermatol. 2014;71(2):350-8.
- Bonciolini V, Bianchi B, Del Bianco E, Verdelli A, Caproni M. Çölyak dışı gluten duyarlılığının kütanöz bulguları: klinik, histolojik ve immünopatolojik özellikler. Nutrients. 15 Eylül 2015;7(9):7798-805.
- Caminiti L, ve ark. Çocuklarda kronik ürtiker ve buna eşlik eden çölyak hastalığı: bir vaka-kontrol çalışması. Pediatr Allergy Immunol. 2005 Ağu;16(5):428-32.
Not
GluteoStop®, düşük glutenli veya glutensiz bir beslenme düzeninde glutenin parçalanmasını işlevsel olarak desteklemek amacıyla geliştirilmiştir. Glutensiz bir diyetin yerini tutmaz; ayrıca çölyak hastalığı, buğday alerjisi veya gluten aşırı duyarlılığının tedavisi ya da önlenmesi için tasarlanmamıştır. GluteoStop® içeriğindeki enzimin kullanımı, yetişkin nüfus genelinde günde 45 tablete eşdeğer miktara kadar onaylanmıştır.