Kozmetikte gluten mi?! Bilgi veriyoruz!

Gluten intoleransı olan kişiler, tedbir amacıyla kozmetik ürünlerinin içeriğine de dikkat etmelidir.

Çölyak hastaları için risk: Kozmetik ürünlerinde gluten

Çölyak hastası olan kişilerin sıkı bir glutensiz diyet uygulaması gerekir. Çünkü glutene dair en ufak bir kalıntı bile, başta ishal olmak üzere çeşitli mide-bağırsak şikayetlerine yol açabilir. Çölyak hastalığı uzun süre teşhis edilmeden kalırsa, bağırsak hasarından kansere kadar varan ciddi sağlık sorunlarına neden olabilir. İşin zor yanı, glutenin pek çok gıdada bulunması ve kişinin farkında olmadan sürekli bu maddeyle temas etme riskidir. Özellikle hamur işleri ve hazır gıdalar risk taşır; zira bir yapışkan protein olan gluten, buğday, çavdar, arpa, yulaf veya kılçıksız buğday (dinkel) gibi yaygın tahıl türlerinin hepsinde bulunur.

Pek çok kişinin bilmediği bir husus da şudur: Çok sayıda kozmetik ürünü de gluten içerir. Bu ürünlerin yanlışlıkla ağız yoluyla mide-bağırsak sistemine girmesi, çölyak hastaları için bir sorun teşkil edebilir.

Özellikle diş macunu ve ağız çalkalama suyunun yanı sıra ruj ve diğer dudak bakım ürünleri de risk teşkil eder. Yüz kremleri, makyaj malzemeleri, yüz temizleme ürünleri ve el kremlerindeki gluten de riskli olabilir.

Neyse ki, glutensiz beslenmenin giderek artan popülaritesi kozmetik sektörüne de yansıdı ve kozmetik markaları, ürünlerine gluten eklenmesi konusunda giderek daha hassas davranıyor.

Buna rağmen, kozmetik ürünleri henüz "glutensiz" olarak işaretlenmiş değil.

Glutensiz gıdalar, üzerindeki "çizik başak" sembolüyle kolayca ayırt edilebilirken, kozmetik ürünleri henüz resmen "glutensiz" olarak etiketlenmemektedir; bu durum da söz konusu ürünleri bulmayı doğal olarak epey zorlaştırmaktadır.

Bu nedenle, etkilenen kişiler içeriklere dikkatle bakmalıdır. Gluten varlığına işaret eden ifadeler arasında şunlar yer alır:

• Triticum aestivum, Triticum vulgare veya Triticum turgidum durum (buğday)
• Triticum spelta (Kızıl buğday / Spelt buğdayı)
• Avena sativa veya Avena strigosa (yulaf)
• Secale cereale (Çavdar)
• Hordeum distichon veya Hordeum vulgare (Arpa)

Bu nedenle, söz konusu bileşenler, üründeki konsantrasyonlarına bağlı olarak etkilenen kişiler için sakıncalı olabilir.

Risk faktörleri nelerdir?

Cilt yüzeyine uygulanan güzellik ürünlerindeki gluten, moleküler yapısı nedeniyle genellikle cilde nüfuz edemez. Dolayısıyla, bir ürünü göz veya ağız çevresine değil de cildine uygular ve hemen ardından ellerini yıkarsan, büyük olasılıkla herhangi bir reaksiyon göstermezsin. "Büyük olasılıkla" diyoruz, çünkü hassasiyet derecesine bağlı olarak böyle bir ihtimal elbette yine de mevcut olabilir.

Bir diğer risk faktörü de gluten içeren pudralardır. Bunları soluyabilirsiniz ya da gözünüze veya ağzınıza kaçabilirler. Bu durumda da risk çoğu zaman sınırlı düzeydedir; ancak yine de bir risk söz konusudur ve bu, kişisel hassasiyetinize bağlıdır.

Olası tepkiler nelerdir
?

Burada da durum, hassasiyet derecesine bağlıdır. Hem Çölyak hastaları hem de Çölyak dışı gluten duyarlılığı olan kişiler, gluten içeren bir güzellik ürününe tepki verebilirler.

Sık görülen reaksiyonlar arasında şunlar yer alır:

• Cilt döküntüleri, cilt tahrişleri, kurdeşen ve/veya kızarıklıklar.
• Kaşınan, sulanan, kızarık ve/veya şişmiş gözler.
• Burun akıntısı ve/veya burun tıkanıklığı.
• Baş ağrısı ve/veya baş dönmesi.
• Sindirim sistemi sorunları

Bir reaksiyon riskini nasıl en aza indirebilirim
?

Satın almadan önce ürünlerin içeriği hakkında bilgi edinin. Emin değilseniz, doğrudan satıcıya veya markaya/üreticiye başvurarak ürünün içeriğinde ve yapımında kullanılan maddelerde gluten bulunup bulunmadığını sorun. Günümüzde, ürünün arka yüzündeki barkod aracılığıyla içeriği hakkında bilgi sağlayan çeşitli uygulamalar da mevcuttur.

• Ürün etiketini dikkatlice okuyun/inceleyin ve içerik maddeleriyle ilgili çevrimiçi bilgileri kontrol edin.
• Gluten içeren bir ürün uyguladıktan hemen sonra ellerini yıka.
• Yanlışlıkla solunabilecekleri için gluten içeren pudra veya aerosol ürünlerinden kaçının.
• Sadece glütensiz diş macunu ve dudak bakım ürünleri satın alın.

American College of Gastroenterology'nin 2011 yılındaki yıllık toplantısında sunulan araştırma sonuçları, tüketicilerin kozmetik ürünlerinin glüten içerip içermediğini anlamalarının ne kadar zor olduğunu ortaya koyuyor. Kozmetik ürünleri normalde yenmiyor olsa da, örneğin bir dudak balmındaki çok küçük miktarda glüten bile sorun yaratabilir; zira dudakları ısırma veya yalama eyleminin ne kadar sık gerçekleştiği düşünülmelidir. Araştırmacılar, glüten içeren losyon ve nemlendirici kremlerin, çölyak hastalarında cilt reaksiyonuna yol açıp açamayacağı sorusunu gündeme getirdiler. Bu araştırmaya, cilt tahrişi yaşayan ve hem beslenmelerinden glüteni çıkardıklarında hem de glüten içeren kozmetik ürünleri kullanmayı bıraktıklarında bu şikayetleri ortadan kalkan iki kadına ait vaka çalışmaları vesile oldu. Kozmetik ürünlerinde emülgatör ve stabilizatör üretimi amacıyla hidrolize glüten kullanılmaktadır. Bu noktada belirleyici olan unsur, molekül boyutudur (3500 Da). Kozmetik ürünlerindeki glütenin sağlık üzerindeki etkileri hakkında henüz yeterli bilgiye sahip olunmadığından, daha fazla araştırmaya ihtiyaç duyulmaktadır. Bununla birlikte, glütensiz bir yaşam tarzı sürdürmesi gereken çölyak hastaları, kozmetik ürünlerinin içeriğine dikkat etmelidir.

Ağız ve yüz bakım ürünlerinde dikkatli olun

Bu nedenle, özellikle yüz veya ağız bölgesinde kullanılan kozmetik ve hijyen ürünleri konusunda dikkatli olunmalıdır. Bunlar arasında ilk sırada ağız çalkalama suları, diş ipi ve diş macunu yer alır.

Şampuan ve vücut kremleri – çocuklar için bir risk mi
?

Şampuan, duş jeli ve vücut kremi gibi yalnızca harici kullanıma yönelik ürünlerin, çölyak hastası yetişkinler üzerinde bilinen zararlı bir etkisi yoktur; zira gluten cilt yoluyla vücuda geçmez. Ancak çocuklar banyo suyunu yutabildikleri veya kremli ellerini ağızlarına götürebildikleri için, kişisel bakım ürünlerindeki gluten onlar açısından bir sorun teşkil edebilir. Bu nedenle, çölyak hastası çocukların kişisel bakımında yalnızca glütensiz ürünler kullanılmalıdır.

Tüm bu ürünler —özellikle diş macunları ve rujlar— az miktarda gluten içerebildiğinden ve sıkı bir glutensiz beslenme düzeni uygulaması gereken gluten intoleranslı kişilerce kullanılabildiğinden, üretici firmaların bu ürünlerdeki gluten varlığını veya ürünlerin gluten içermediğini daha belirgin bir şekilde belirtmeleri arzu edilirdi.

Gıda dışı kaynaklardan gluten alımı, çölyak hastalarının çoğunda gluten maruziyetine ve semptomlara muhtemelen önemli bir katkıda bulunmasa da, hastalığın veya semptomların aktif olarak devam ettiği durumlarda bu olasılık göz önünde bulundurulmalıdır.

KAYNAKLAR

Hall, SW; Shaoul, R.; Day, AS Çölyak Hastalığının Yönetiminde Gıda Dışı Yollarla Glutene Maruz Kalmanın Katkısı. Gastrointest. Disord. 2020, 2, 140-143.

Verma, AK, Catassi, C.. Ağız Hijyeni ve Kozmetiklerin Glutensiz Diyetin Kontaminasyonuna Katkısı: Çölyak Hastaları Endişelenmeli mi? Journal of Pediatric Gastroenterology and Nutrition 68(1): s. 26-29, Ocak 2019.

Ürüne git